lunes, 26 de octubre de 2009

¿Aún no te has apuntado a los cursos de aragonés (presenciales u online)?


Cursos presenciales:
1º - Lunes y miercoles (o miércoles) de 20h30 a 22h; Viernes de 19h a 22h.
2º - Sábado de 10h30 a 13h30.


Cursos a distancia de 1º y de 2º (con 15 días de prueba sin compromiso).


Información y preinscripción en . Las clases comienzan la primera semana de noviembre. Plazo de inscripción hasta el 15 de noviembre. Coste: 75€ (materiales y suscripción anual a revista O Espiello incluidos).


CONOIX A TUYA LUENGA, CURSOS D'ARAGONÉS, APUNTA-TE-IE!

viernes, 17 de abril de 2009

Conzentrazión Plataforma en esfensa d´as montañas




PROGRAMA

9.45: gambada a piet, esquis de trabesía y raquetas de nieu dica l´ibón d´a Espelunziecha (1.950 m.).
Salida dende a esplanada d´o Portalet (1.794 m.).

13.30: conzentrazión de montañers, esfensors y amigos d´as montañas en a esplanada d´o Portalet.
Lectura d´o 2º manifiesto d´a Plataforma en Esfensa d´as Montañas de Aragón.

14.30: Chenta

lunes, 6 de abril de 2009

Manifestación estatal contra os tranxenicos



Calendata/ora: Sabado 18 de abril - 11:30 h.
Puesto: Paraninfo Unibersidat Zaragoza (Plaza Paraíso)

Os tranxenicos son un esperimento a gran escala con una tecnolochía plena de efectos imprebistos y no deseyaus. Son una menaza a nuestra salut, tienen efectos ambientals negatibos, produzen contaminazión chenetica, agraban os problemas d´aczeso a la birolla, entre atros periglos.
Muitos paises os han biedau, pero españa contina fazilitando a suya espansión, metendo entre as tres pedretas a nuestra salud y o nuestro ambién, foborezendo los intreses d´un puñau de multinazionals.
Os consumidors, os agricultors tenemos o dreito y a responsabilidat de conoxer y dezidir cómo y dónde se produzen os nuestros alimentos y apostar por un modelo de agricultura sostenible y seguro.
En a semana d´o 13 a o 18 d´abril, muitas personas y organizazions reyalizarán iniziatibas y actos reibindicatibos contra la politica de transxenicos de l´actual Gobierno, saldran a la carrera ta exichir que se reconoxca o suyo dreito a una alimentazion y una agricultura libres de transxenicos. O 18 d´abril se reyalizará en Zaragoza una manifestazión estatal a la que se comboca a ixa gran mayoría sozial que refusa d´os tranxenicos.
¡han de sentir-nos!

Combocan: Plataforma Rural (Amigos de la Tierra, CAS, Confederación Española de Consumidores y Usuarios (CECU), Centro de Estudios Rurales y de Agricultura Internacional (CERAI), CIC BATA, CIFAES-Universidad Rural Paulo Freire, Coordinadora de Organizaciones de Agricultores y Ganaderos (COAG), C. Tierra de Campos, Ecologistas en Acción, Entrepueblos, Espacio Comercio Justo, Jovenes Rurales Cristianos, Red Africa Europa, SODEPAZ, Veterinarios Sin Fronteras, Movimiento Rural Cristiano, Mundubat, SEAE, SOC, Xarxa de Consum Solidari) y Greenpeace.

sábado, 4 de abril de 2009

As dos poblazions d´ onsos se buscan


Os zientificos troban o paso de cuatro exemplars entre ras dos collas de ro norte, isolatos dende fa 50 años

As dos poblazions d´onso pardo cantabrico que bi remanen son más amán entre sí de ro que se pensaba. Os zaguers dos años, os xenetistas de ro departamén de Biolochía Funzional de ra Unibersidat d´Obiedo han descubierto que, a ro menos cuatro exemplars s´iban mobito entre una y atra poblazión, seguntes fuens amáns a ra imbestigazión. Dimpués d´analizar fezes y pelos trobatos por o campo, o ADN ha rebelato que 3 masclos han pasato de ra poblazión oczidental (a más poblada, 75-100 exemplars) a ra oriental (25-30 animals) y uno fazio ro camín contrario.

En 2006, os zientificos dectectón por primera bez un “brinco” entre ras dos poblazions. A l´onso ro baltizón como L´Emigrán, porque pensón que yera un feto isolato. As barreras entre ras dos collas (más que más l´autopista AP-66, que parte ra cordillera, y en a que ro zaguer 28 d´octubre morió atropellada por un cambión una cría d´onso) parixeban masiato grans ta istar ebitadas. Entre ra poblazion asturiana y ra de Palenzia, b´ha un corredor de bels 50 kilometros salpicato d´infraestructuras.
D´atra man, un informe zientifico nimbiato en abiento a ro Prenzipau d´Asturias y a ra Junta de Castilla y León rebela que ros mobimiens son más frecuens de ro que no creyeban. O informe, mostra que bels exemplars han trobato un camin, pese a ras muitas barreras que deseparan os dos puestos. O Ministerio de Medio Ambiente y ra Fundazión Oso Pardo treballan en a recuperazion de ro corredor, considerato esenzial pa ebitar o isolamiento xenetico de ras poblazions, pa ro cual, imbertirán 1,5 millons d´euros. Os estudeos apuntan que ras dos collas, leban 10 chenerazions (u siga entre 50 y 75 años) separatos.
Os zentificos consideran que ro cruze entre ras dos poblazions ye alazetal pa ebitar a perdita de dibersidat chenetica. Por o inte, no ne b´ha de pruebas de que s´aigan cruzato ambas poblazions, pero ya no ye descartable. A poblazion d´onso cantabrico empezipio a crexer en os años nobanta. En os zaguers 10 años, o numero d´onsas con crietas zensadas s´ha duplicato.

En a Cordillera cantabrica ye asabelo complicato conoxer os mobimientos d´os onsos, ya q ye una de ras unicas poblazions sin exemplars marcatos ta seguir-los por satelite. Fa una decada os zentificos metion un marcador a un onso, con o que seguiban a toda ra suya familia. L´onso morió azidentalmén, pero bi abio tal rebolizio que no se tornó a capturar atro exemplar ta implantar-le un chip.
L´onso cantabrico ye l´unico autoctono biable d´a Peninsula Iberica; pues en os Pireneus, solo quedan que dos masclos autoctonos dende que ro 1 de nobiembre de 2004 un cazataire franzés abatió a Canelle, a resta d´exemplars introduzitos en dita cordillera son eslobenos.

domingo, 29 de marzo de 2009

Cambeo de color en a capa d´os lupos por l´aizion umana indreita.




A proliferazión de lupos de color fosca ye o resultau indreito d´a crianza umana de cans como mascotas y abríos, seguntes una nueba imbestigazión. Y a colorazión fosca tamién puet aduyar a la sobrebibenzia d´a espezie a mida que l´abitat d´os lupos se beyerá afectau por o cambeo climatico en l´esbenidero, seguntes suchieren os resultaus de l´estudeo.
Encara que ocurrió de traza aczidental, os lupos negros son o primer ixample de lupos cheneticamén modificaus por os umáns. Asinas o manifiesta o biologo Marco Musiani, d´a Unibersidat de Calgary, un experto en lupos que goza de prestichio internazional. O pelaxe de color fosco en os lupos ha contrimostrau estar un rasgo de baledura ta las suyas poblazions a mida que o suyo abitat artico se reduz.
Baléndo-se d´analisis cheneticos de poblazions de lupos grisos d´America d´o Norte y Europa, Musiani y os suyos colegas d´estudeo, d´instituzions d´esferentes nazions, rastreón a fuen d´o chen dominán responsable d´a capa fosca en os lupos, plegando dica os cans domesticos.

A suya conclusióm ye que o caracter estió transmitiu a las poblazions de lupo griso igual como a los coyotes, por meyo de l´apareamiento entre as espezies de cánidos salbaches y domesticas, estreitamén relazionadas. O trespaso d´o rasgo podió aber estau tan rezientemén como con a plegada de cans domesticos europeyos a Norteamerica, u fa tanto tiempo como 14.000 años, cuan os seres umans emigrón a America d´o Norte dende l´atro costau d´o Estreito de Bering.

Dende alabez, a capa negra s´ha “meso de moda” en as lobadas, talmén porque os terrenos abitables d´o norte plenos de nieu son reduzindo-se, y os tonos foscos permiten a os animals un millor camuflaxe mientras cazan en arias de sin nieu. En tanto que as colors grisas pueden tener colors que ban dende o blango dica lo negro, a colorazión más clara se troba predominantemén en a tundra artica. A relazión entre a colorazión d´o pleaxe y l´abitat ye, á sobén, atribuida a l´adaptazion y a la seleczión natural, pero iste ye o primer ixample d´una modificazión chenetica que surtió probablemén debiu a la seleczión umana.
Con pronosticos que siñalan que l´abitat d´a tundra se reduzirá en os años beniéns por a expansión enta o polo norte d´os bosques boreals, binculada a o calandamiento global d´o planeta, a colorazión negra puet aduyar a os lupos a adaptar-se a o suyo entorno cambián.

sábado, 15 de noviembre de 2008

Dakar

Teneba 21 años cuan s´estimo de dixar-lo tot. Eba cabilau bels diners y eba dezidiu de marchar-ie ta que podésenos minchar toz os diyas cosa que no estase arroz, ta poder ir t´a escuela. Ta no bibir en una cabana. Ta poder bibir. Se´n fue de Dakar un 8 d´agosto y no tornemos a saber d´él. Tenébanos un primo bibindo en Almería, pero tampoco no s´eba meso en contacto con él.
Yo plegué en Europa fa dos meses. Iste maitín he conoixiu a un mesache de Dakar. I biachaba con o mío chermano. Morió. Agora remane en o fundo d´a mar; d´ixa mar que desepara la bida d´a muerte.


Relato presentau por o blog Loiras y Sarrios t'a trobada de fabloggers.

viernes, 14 de noviembre de 2008

ONSOS Y PERIGLO T ´AS PERSONAS (2º parti)



Aquí contina la traduczión d´o manifiesto publicau por FAPAS t´aclarir bels puntos sobre o caso Hvala. He feito bellas modificazions á o manifiesto orichinal.

Paradoxas. ¿Cual ye o periglo reyal en o mon?
Dimpues d´o “suzeso” (si se puet clamar asinas), o gobierno d´a Bal d´Arán diz que “ye priyoritaria la seguridat d´as personas en a montaña”. Analizemos iste punto.
Seguntes Mutuasport, a mutua d´os cazataires, l´atro año bi abio 21 muertos por disparos de caza y 863 ferius, d´os cuals 13 quedon imbalius ta cutio por amputazions u mals oculars. En 2005 s´alcanzón cuasi os 2000 ferius por azidens de caza, con 29 imbalius ta cutio; en 2002 morion 23 personas y en 2004, 18. En 5 años bia abio 5263 ferius con cuasi 200 imbalius ta cutio y dezenas de muertos por disparo. A meya anual, seguntes a mutua, ye la siguién: 2585 azidens de caza, con más de 24 muertos por disparo, 2448 ferius con 91 imbalius.

Y remeremos que cualsiquier puet sacar a lizenzia d´armas, pues ye un mero tramite fraudulenco. Ye francamen normal que un cazataire mate a o suyo chirman (beiga-se lo rei), pai, fillo, cuñau, choben, sogro u millor amigo. Pero ye imperdonable qu´un ombre que paseya tranquilamen con a suya muller por o cambo siga asasinau por un cazataire que no aseguro lo tiro. Isto suzede a soben; fa un año suzedio ixo en Lugo. Pero sin ir-nos-ne tan luen, a semana d´antis d´a trobada entre l´onsa y o cazataire, tamien en Lugo un ombre que treballaba en o suyo millocar estio disparau por un cazataire que l´estricallo la garra creyendo que yera un chabali. O mesmo diya, en Albazete, un atro cazataire mató a o suyo millor amigo en ascuitar uns rudios y pensar-se que yera un chabali. Y ye que una bala ye letal a más d´1 km. de distanzia y un perdigón te puet dixar sin un güello a más de 100 metros.

Pero isto no les alticama guaire porque han manifestau que “bi ha mas probabilidaz de morir en acziden de tráfico”. O bizepresiden d´a Ofizina Nazional de Caza, antimás, diz que “o numero d´aczidens de caza no ye tan alarman”. A la fin, istos aczidens de caza no tienen repercusion penal porque solo son “aczidens”. Parix contrimostrau que l´animal más perigloso t´o cazataire (y ta l´excursionista) no ye l´onso, ni o lupo, ni o chabali, sino que´n ye un atro cazataire.

D´atra man, dezaga d´iste suzeso de l´onsa, han armau un granizo rebolizio, y denunzian que l´onso “mete en periglo la seguridat d´as personas y ye cosa que no se puet permitir”, que “s´asozia a l´onso con inseguridat y periglo”, que “ye una menaza reyal” y que “cuasi mata a una persona”. Mientres, periodistas sin escrupols preban de compensar a suya falta de profesionalidat con titulars absurdos como “Brutal enrestida d´una onsa a un cazataire”.

En todas as trobadas entre l´ombre y l´onso conoxius en a istoria d´España, cuan ha habiu-ie un muerto, SIEMPRE ye estau l´onso. O programa de reintroduczion enzetó de nuebo en 2006, dimpues d´a muerte en 2004 de l´onsa Canelle por o disparo d´un cazataire. Estió absuelto (yera o pai de l´alcalde d´o lugar). Pero años ta zaga tamien bi eba muerto asasinada l´onsa Melba en atro resaque. Y posiblemen más onsos, güe disaparexius, bi aigan muerto por disparos dende allora y talmen nunca no lo sabamos. Zaga la reintroduczion de 2006, l´onsa Franska estió encorrida ilegalmen por bels ganaderos franzeses; acosada, plegó en una carretera an morió atropellada; alabez se descubrió que tamién eba estau tirotiada diyas antis. Ya solo quedan que tres exemplars d´aquella zaguera reintriduczion y un d´els, Balou, ye feriu por un disparo en una pata durante un reseque a o chabali o zaguer 7 de setiembre. Hvala ye una d´as zaguers asperanzas.

Desgraziadamen, os mons pirinencos parix que solo son d´os que salen a matar. Asistimos a o temible deambular d´ombres legalmen armaus por ixos mons. Istos sí que son un periglo t´as personas, ta os nuestros ninos, t´a conserbazion d´os nuestros onsos y d´atras espezies que la mayoria de ziudadans queremos preserbar.

Coinzidenzias.

O cazataire d´a discordia ye de Les, monezipio en o que fa dos años y meyo demostron estar radicalmen en contra d´a reintroduczion d´onsos; incluso boicoteon o diya d´a liberazion. L´alcalde de Les protestaba fuertemen en 2006 contra o Programa Life, o Gobierno franzes, estatal y catalán a causa d´a reintroduczión.



¿ye berdat que los onsos son un periglo t´o ganau?

En o Pireneu se tienen grans obelladas y se treballa con una parti d´as güellas mientres l´atra corretea libremen por o mon y els cobran as subbenzions. En cuentas d´estar atendiendo-las y bechilando-las con mostins como se i feba fa no guaire y como se fa en Europa de l´Este combibindo con onsos y lupos.

Os onsos amenistan carne en o suyo espectro alimentario, pero pueden suplir dita nezesidat con carroñas. Ta ebitar cualsiquier posibilidat d´enrestida á o ganau se debe treballar con l´obellada. Han de tener-se mostins y bosquils, y isto ye subbenzionau dentro d´as aduyas agroambientals asoziadas a l´onso.

Menazas de delito de caza


Daniel Boya, en representazion de colectibos de cazataires y ganaderos menazó con que batirian o mon por cuenta suya, ilegalmen y sin permiso de dengun, en busca de l´onsa ta matar-la, aprofitando la conyuntura y l´arrimo de bel sector politico y con total arrimo d´o Síndico, Francésc Boya. Finalmen, s´ha montau un absurdo y esproporzionau dispositibo de busqueda que incluye 30 guardas, beiclos y un elicoptero. Ta capturar-la biba pero sin saber qué fer dimpués y cuan, antimás, ha d´ibernar luego.

¿Qué intreses pueden tener os cazataires?

Muit senzillo: os cazataires quieren que se les permita cazar sin restriczions por toz os costaus, y por ixo no quieren que bi´n aiga d´onsos; y antimás, parix que son encantaus de poder matar-los.

Pero, esgraziadamen, os cazataires tienen un poder economico y politico fortismo en muitos puestos, como Franzia u en a Bal d´Arán an prezisamen; muitos politicos son cazataires, incluso fraudulencos. Y agora aprofitan os ganaderos ta fer presión tamién. Asaja, por ixample, s´atribe a dizir que “a presenzia d´onsos ba a espantar o torismo por medrana y constituye un obstaclo ta o desarrollo economico”; qué sorprenden que baigan a tener más medrana a os onsos que no a las balas d´os cazataires. Xublidan que o turismo respetuoso con a Naturaleza y a cultura tradizional d´o lugar gosa d´ir-ie porque en els bibe l´onso, asoziau a una naturaleza chenerosa. Pero pretenden aprofitar-se de l´esxonoiximen d´a chen.

NO QUEREMOS TORNAR A MONTAÑA EN UN PARQUE TEMATICO ABSURSO SINO QUE QUEREMOS MONTAÑAS BIBAS, CON TODA LA SUYA FAUNA, Y L´ONSO YE L´ESPEZIE EMBLEMATICA D´AS MONTAÑAS. NO AUILTILEN O PIRENEU.

Ye triste que un chicot colectibo de cazataires tienga mas fuerza que no dengun porque manulle la influenzia politica d´un lugar.

FAPAS (Fondo para la Protección de los Animales Salvajes)


Aquí tos dixo bels links d´intrés:
http://www.paysdelours.com/
http://fapas.es/